શરૂઆતથી જ પરંપરા છે કે આપણે વડીલોના ચરણ સ્પર્શ કરીએ. વડીલોને માન આપવું સમજાય છે. જેમના ચરણ સ્પર્શ થાય છે તેમના માટે શાસ્ત્રોમાં ઘણા નિયમો પણ બનાવવામાં આવ્યા છે. અમને જણાવો કે જો કોઈ તમારા પગને સ્પર્શ કરે તો તમારે શું કરવું જોઈએ.
હિંદુઓમાં પગને સ્પર્શ કરવા પાછળ એક ધાર્મિક કારણ છે, પરંતુ બંને કારણો વૈજ્ઞાનિકો માટે હાજર છે. જ્યારે કોઈ તમારા ચરણ સ્પર્શ કરે છે, ત્યારે તમારે ફક્ત તમારા આશીર્વાદ અને શુભેચ્છાઓ જ નહીં પરંતુ તે જ સમયે ભગવાનનું નામ લેવું જોઈએ
તેની પાછળનું કારણ એ છે કે જ્યારે પણ કોઈ તમારા પગને સ્પર્શ કરે છે, તો તે તમને દોષિત અનુભવે છે. આ દોષમાંથી મુક્તિ મેળવવા માટે પોતાના ભગવાનનું નામ પણ લેવું જોઈએ. જે વ્યક્તિ ભગવાનનું નામ સ્મરણ કરીને ચરણ સ્પર્શ કરે છે તેને પણ સકારાત્મક પરિણામ મળે છે અને તમારા પુણ્યમાં વધારો થાય છે.
પ્રણામ એ કોઈ પરંપરા કે બંધન નથી, પરંતુ તે એક વિજ્ઞાન છે જેનો સંબંધ આપણા શારીરિક, માનસિક અને વૈચારિક વિકાસ સાથે છે. ચરણ સ્પર્શ કરવાથી વડીલોના આશીર્વાદ તો મળે જ છે, પરંતુ અજાણતામાં ઘણી વસ્તુઓ આપણી અંદર ઉતરી જાય છે
પગને સ્પર્શ કરવાનો સૌથી મોટો ફાયદો શારીરિક કસરત છે, પગને ત્રણ રીતે સ્પર્શ કરવામાં આવે છે. પ્રથમ નમવું અને પગને સ્પર્શ કરવો, બીજો ઘૂંટણ પર બેસીને અને ત્રીજો પ્રણામ. પગને ઝૂકવાથી અને સ્પર્શ કરવાથી કમર અને કરોડરજ્જુને આરામ મળે છે.
બીજી પદ્ધતિમાં આપણા બધા જ સાંધાઓ વળેલા હોય છે, જેનાથી તેમાં રહેલા સ્ટ્રેસથી રાહત મળે છે, ત્રીજી પદ્ધતિમાં બધા જ સાંધાઓને થોડા સમય માટે ખેંચવામાં આવે છે, તેનાથી પણ તણાવ દૂર થાય છે. આ સિવાય વાળવાથી માથામાં લોહીનો પ્રવાહ પણ વધે છે જે સ્વાસ્થ્ય અને આંખો માટે ફાયદાકારક છે
પ્રણામ કરવાનો ત્રીજો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તેનાથી આપણો અહંકાર ઓછો થાય છે. કોઈના ચરણ સ્પર્શ કરવાનો અર્થ છે કે તેના પ્રત્યે શરણાગતિની ભાવના જાગૃત કરવી, જ્યારે મનમાં શરણાગતિની લાગણી આવે છે ત્યારે અહંકાર આપોઆપ સમાપ્ત થઈ જાય છે. તેથી, વડીલોને નમન કરવાની પરંપરાને નિયમો અને ધાર્મિક વિધિઓનું સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું
સૌપ્રથમ તો જાણી લો કે પગને સ્પર્શ કરવાનો અર્થ એ નથી કે આપણે ફક્ત વડીલોનું સન્માન કરીએ છીએ, શાસ્ત્રો અનુસાર એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે આવું કરવા પાછળ ધાર્મિક અને વૈજ્ઞાનિક બંને કારણો છે. કહો કે જ્યારે પણ કોઈ તમારા ચરણ સ્પર્શ કરે ત્યારે તેને આશીર્વાદ અને શુભકામનાઓ આપવી જોઈએ
એટલું જ નહીં, હંમેશા એવું કહેવામાં આવ્યું છે કે જે વ્યક્તિ ભગવાનનું નામ લઈને ચરણ સ્પર્શ કરે છે તેને પણ સકારાત્મક પરિણામ મળે છે અને પછી તમારા પુણ્યમાં વધારો થાય છે. કહેવા માંગુ છું કે નમસ્કાર કરવું એ માત્ર પરંપરા કે બંધન નથી, પરંતુ તે વિજ્ઞાન સાથે પણ જોડાયેલું છે, જે આપણા શારીરિક, માનસિક અને વૈચારિક વિકાસ સાથે ઘણી રીતે જોડાયેલું છે
તમને જાણીને થોડું અજીબ લાગશે, પરંતુ જણાવવા માંગુ છું કે કોઈપણ વડીલને વંદન કરવાનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તેનાથી તમારી અંદરનો અહંકાર ઓછો થાય છે. જો જોવામાં આવે તો જ્યારે પણ આપણે કોઈના ચરણ સ્પર્શ કરીએ છીએ.
ત્યારે તે તેના પ્રત્યેની ભક્તિ છે અને જ્યારે મનમાં શરણાગતિની ભાવના આવે છે ત્યારે અહંકાર આપોઆપ સમાપ્ત થઈ જાય છે. તેથી જ આજે પણ આપણા માતા-પિતા આપણને હંમેશા આપણા વડીલોને નમન કરવાનું અને તેમના ચરણ સ્પર્શ કરવાનું શીખવે છે
